Ergenlik belirtileri: 11–13 yaşta neler değişir

Kısa cevap

Ergenlik belirtileri kaç yaşında başlar?

Ergenlik belirtileri kızlarda çoğunlukla sekiz ile on üç, erkeklerde dokuz ile on dört yaş arasında başlar. On bir ile on üç yaş aralığında boy uzaması hızlanır, uyku saati geriye kayar, arkadaş ilişkileri öne geçer ve kurallara sözle karşı çıkma artar. Bunlar beklenen değişimlerdir. Arkadaşlardan da uzaklaşma, derslerden kopma ya da uykuda belirgin bozulma eklenirse destek almanızı öneririz.

Geçen yıl aynı masada okulda olan biteni anlatırdı. Şimdi sorduğunuz soruya “iyi” diyor, tabağını alıp kalkıyor. Kapı kapanıyor, siz salonda kalıyorsunuz ve ne olduğunu anlamaya çalışıyorsunuz.

On bir ile on üç yaş, çocukluğun bittiği değil, bitmeye başladığı aralıktır. Ergenlik belirtileri çoğu evde bedenden önce bu sahneyle fark edilir: cevaplar kısalır, kapı kapanır, arkadaşın sözü sizinkinden önce gelir. Değişimin kendisi bir güçlük değildir. Ailenin zorlandığı yer, hangi değişimin beklenen, hangisinin yakından bakmayı gerektiren olduğunu bilememektir.

Ergenlik belirtileri 11–13 yaşta nasıl görünür

Ergenlik bir günde başlamaz, birkaç yıla yayılır. Bedensel değişim kızlarda çoğunlukla sekiz ile on üç, erkeklerde dokuz ile on dört yaş arasında başlar. Boy uzaması hızlanır, beden oranları değişir, ter ve ciltte farklılık görülür. Aynı sıranın iki ucunda oturan iki çocuk arasında iki yıllık bir fark olabilir ve ikisi de beklenen aralıktadır. Erken başlayan çocuk bedenini taşımakta, geç başlayan çocuk beklemekte zorlanır; ikisinin de duyduğu şey “ben niye farklıyım” sorusudur.

İkinci değişim uykuda görülür. Ergenlikte uyku saati geriye kayar: akşam uykusu geç gelir, sabah kalkmak zorlaşır. “Gece yarısına kadar uyumuyor, sabah yataktan çıkmıyor” cümlesi çoğu zaman bir düzensizliği değil, bu kaymanın kendisini anlatır. Okulun saati değişmediği için uyku açığı hafta boyunca birikir ve hafta sonu on iki saat uyunarak kapatılmaya çalışılır. Yorgunluk da gün içinde gerginlik olarak geri döner. Akşam rutini yazısında anlattığımız yirmi dakikalık geçiş bu yaşta da işe yarar, yalnızca saatleri birlikte belirlemeniz gerekir.

Üçüncüsü arkadaş odaklılık. Bu dönemde genç kendini ailesinin gözünden değil, yaşıtlarının gözünden tanımaya başlar. Hangi ayakkabının giyileceği, kimin yanına oturulacağı, grup konuşmasında ne yazılacağı o yüzden büyük mesele hâline gelir. Size önemsiz görünen bir ayrıntı onun için gün boyu sürmüş bir hesaplaşmanın sonucudur.

Dördüncüsü duygu dalgalanması. Sabah neşeyle çıkan çocukla akşam kapıyı çarpan çocuk aynı çocuktur. Dalgalanmanın genişlemesi bu yaşta beklenir; bakılacak olan, dalganın dibinden ne kadar sürede çıktığıdır.

Bütün bunlar okulun da değiştiği bir yıla denk gelir. Ortaokulda tek öğretmen yerine her derse başka bir öğretmen girer, sınav sayısı artar, sınıf karışır. Evde fark ettiğiniz dağınıklığın bir kısmı ergenlik belirtileri değil, bu yeni düzene alışma çabasıdır. İkisi aynı anda yürüdüğü için ayırmak zordur; ayıran şey zamandır. Okulla ilgili olan güçlük ilk dönemin sonuna doğru yatışır, gelişimle ilgili olan sürer.

“Sürekli itiraz ediyor” ne anlama gelir

Bu cümleyi ergenlik belirtileri arasında en çok duyduğumuz şikâyet olarak sayabiliriz. Çocuk önceden sorulduğunda yapardı, şimdi her kuralın gerekçesini soruyor ve çoğu zaman beğenmiyor.

Karşı çıkma bu dönemde kendini ayırmanın yoludur. Genç sizden ayrı bir görüşü olduğunu görmek için önce sizin görüşünüze itiraz eder. Bu yüzden tartışmanın konusu çoğu zaman asıl mesele değildir. Saat kaçta yatılacağı tartışması, bu kararı kimin vereceği tartışmasıdır.

Ergen itiraz ederek sizden uzaklaşmaz; nereye kadar kendi kararını verebileceğini sizinle deneyerek öğrenir.

Burada iki uç da işe yaramaz. Her kuralı kaldırmak gencin sırtına taşıyamayacağı bir yük bindirir. Hiçbir kuralı tartışmaya açmamak ise pazarlığı evin dışına taşır; sizinle konuşulmayan şey arkadaşlarla konuşulur. Ortadaki yol az sayıda kuralı korumak, gerisini birlikte belirlemektir.

Beklenen olan, yakından bakmayı gerektiren

Bu yaşta beklenen değişimler şunlardır:

• Odaya çekilme ve aileyle daha az konuşma
• Kıyafet, müzik ve arkadaş seçiminde aileden ayrışma
• Kurallara sözle karşı çıkma, gerekçe sorma
• Uyku saatinin geriye kayması
• Gün içinde değişen duygu durumu

Şunlar ise ayrıca ele alınır:

• Arkadaşlardan da uzaklaşma ve sevdiği etkinlikleri bırakma
• Okul devamsızlığında artış, notların kısa sürede düşmesi
• Nerede olduğunun düzenli olarak bilinmemesi
• Uyku ve iştahta belirgin, haftalarca süren değişiklik
• Kendini değersiz gören cümlelerin tekrarlaması
• Kendine zarar verme izleri

Beklenen ile yakından bakmayı gerektiren arasındaki sınırı ergenlikte iletişim ve risk davranışları sayfasında daha ayrıntılı listeledik.

Evde ne yapılır

Konuşmayı yan yana kurun. Arabada, yürürken ya da mutfakta bulaşık dururken sorulan soru, karşı karşıya oturularak sorulan sorudan daha çok cevap alır. Göz göze kurulan bir sohbet bu yaşta sorgulamaya benziyor.

Kuralların sayısını azaltın, kalanları netleştirin. Eve dönüş saati, okul devamı ve güvenlik pazarlığa kapalı kalsın; kıyafet, oda düzeni ve harçlığın nasıl harcanacağı gence bırakılabilir. Az sayıda kural daha kolay uygulanır.

Kapıyı çalarak girin. Gizlilik ihtiyacı bu dönemde artar. Telefonunu ya da çekmecesini habersiz karıştırmak, bulduğunuz şeyden daha büyük bir kayba yol açar: bir daha size anlatmaz.

Tartışmayı o an bitirmeye çalışmayın. “Şimdi ikimiz de kızgınız, akşam konuşuruz” demek geri adım değildir. Sakinken kurulan cümle, bağırarak kurulanın yerini tutar.

Günde on dakika konu açmadan yanında durun. Maç izlemek, birlikte yemek hazırlamak, markete gitmek olur. Konuşmak için kurulmayan bu dakikalarda genç çoğu zaman kendi konusunu açar.

Bedensel değişimi önceden konuşun. Ne olacağını önceden bilen çocuk, olduğunda daha az korkar. Konuyu tek bir büyük konuşmaya sıkıştırmak yerine kısa ve sakin cümlelerle, soru geldikçe anlatın.

Ne zaman başvurulur

Ölçüt tek bir davranış değil, süre ve yaygınlıktır. Evde gergin geçen bir hafta bu yaşta beklenir. İki haftadan uzun süren çökkünlük, okuldan ve arkadaşlardan aynı anda kopma, uykuda ya da iştahta haftalarca süren belirgin değişiklik varsa bir görüşme planlayın. Kendine zarar verme izleri, madde kullanımına ilişkin işaretler ya da gencin güvenliğini tehlikeye atan bir ilişki söz konusuysa beklemeyin, aynı hafta içinde başvurun.

İlk görüşmeyi çoğu zaman yalnızca ebeveynle yapıyoruz. Bu görüşmede evdeki kuralları, iletişim dilini ve gencin sürece nasıl davet edileceğini birlikte planlıyoruz. Gençle yürüttüğümüz görüşmelerde gizliliğin sınırlarını en başta konuşuyoruz; neyin ailesiyle paylaşılacağını o da baştan biliyor. Ailedeki tartışma düzeni asıl mesele hâline geldiyse ergen ve aile ilişkisi sayfasına da bakabilirsiniz.

Balıkesir’deki merkezimizde bu çalışmayı çocuk ve ergen danışmanlığı kapsamında yürütüyoruz. Son aylarda neyin değiştiğini birkaç satır not alıp randevu sayfasından yazın, ilk görüşmede birlikte bakalım.